PHỤ NỮ VÀ UNG THƯ
(Bài đã được đăng ở sách Người mẹ và phái đẹp - 2007)
PGS.TS. Đoàn Hữu Nghị

    Ung thư là gì? Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào khi bị kích thích bởi tác nhân sinh ung thư tế bào tăng sinh vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo cơ chế kiểm soát của cơ thể, các tế bào di căn đến các vùng khác của cơ thể và huỷ diệt cơ thể được gọi là ung thư. Ung thư là u ác tính, khác với u lành tính ở chỗ xâm lấn mạnh và di căn ra các nội tạng của cơ thể.
    Nguyên nhân sinh ung thư hiện nay được biết là 80% xuất phát từ môi trường. Đó là các tác nhân vật lý như bức xạ ion hoá, bức xạ tia cực tím, tác nhân hoá học (khói thuốc lá, chế độ ăn uống, ô nhiễm thực phẩm, những ung thư do nghề nghiệp), tác nhân nhiễm trùng (ví dụ nhiễm các vi rút sinh ung thư, Epstein Barre, vi rút viêm gan B, vi rút gây u nhú trên người, vi rút HIV) hoặc vi khuẩn (vi khuẩn HP), một số ký sinh trùng cũng có thể gây ung thư.
    Ngoài ra còn các nguyên nhân từ bên trong cơ thể, đó là các yếu tố di truyền và các yếu tố nội tiết của bản thể cơ thể. Những loại ung thư xuất phát từ nguyên nhân bên trong chỉ chiếm 20%.
    Vì vậy về cơ bản ung thư có thể phòng bệnh được. Người ta ước tính nếu áp dụng các biện pháp phòng bệnh tốt có thể phòng được 30% các loại ung thư trên người. Và nếu phát hiện sớm có thể chữa khỏi được 30% và với tác nhân điều trị có thể chữa khỏi được 30% các loại ung thư.
    Trong nhiều thập kỷ ngành Ung thư có những tiến bộ cơ bản, đặc biệt trong lĩnh vực sinh vật học phân tử. Người ta đã biết những căn nguyên từ các cơ chế rối loạn điều hoà sinh tổng hợp ADN. ADN nhân lên vô tổ chức, thoát khỏi sự kìm chế của cơ thể không theo quá trình hoá già của tế bào. Ung thư có thể xuất hiện trên thực vật, động vật cũng như con người. Người ta nhận thấy có cây thuốc lá bị ung thư. Trên các khủng long cách đây mấy triệu năm người ta cũng nhận thấy những đốt sống bị di căn ung thư. Các xác ướp ở trong kim tự tháp Ai Cập cũng tìm thấy dấu bút tích của tế bào ung thư trên bộ xương còn lại.
    Ung thư bị ở cả hai giới, vậy phụ nữ đối diện với ung thư khác ở nam giới như thế nào?
    - Về mặt nội tiết: So với nam giới nội tiết của phụ nữ thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt cũng như thời gian sinh nở với độ dao động rất lớn. Ví dụ lúc bình thường hàm lượng Ostrogen trong máu chỉ là 40 đơn vị nhưng khi rụng trứng hàm lượng Ostrogen có thể tăng gấp 8 – 10 lần bình thường. Vì vậy trên động vật khi rụng trứng thì các loài động vật có bản năng đi tìm bạn tình để thực hiện chức năng sinh nở, bảo tồn nòi giống. Còn trên loài người thì do có cơ chế kiểm soát ý thức từ vỏ não nên kiềm chế những hoạt động bản năng được. Trên cơ thể nam giới những biến loạn nội tiết cũng có nhưng không mạnh với độ dao động lớn như trên phụ nữ, ví dụ lúc nam giới hoạt động tình dục mạnh thì hàm lượng Tertosterol cũng chỉ gấp rưỡi hoặc gấp đôi lúc bình thường. Chúng ta có thể thấy chị em có hoạt động nội tiết mạnh mẽ biết chừng nào. Chính vì vậy từ ngàn xưa dưới chế độ phong kiến hà khắc, Thuý Kiều yêu Kim Trọng đã nhiều lần “săm săm băng lối vườn khuya một mình” mà không biết sợ đêm tối, không biết sợ bao nhiêu nguy cơ rình rập!
    + Phụ nữ có một quá trình sinh nở để bảo tồn giống nòi. Một số ung thư từ quá trình sinh nở sinh ra như ung thư rau. Phụ nữ làm nhiều chức năng đặc biệt như vậy nhưng ung thư vẫn không nhiều hơn ở nam giới. Theo các ghi nhận ung thư trên thế giới đều thấy tỷ lệ mắc ung thư trên nữ giới luôn luôn ít hơn từ 20 – 30% so với nam giới cùng lứa tuổi. Có thể vì vậy mà chị em mạnh hơn, sống lâu hơn, bền bỉ, dẻo dai hơn nam giới.
    - Về mặt tâm lý: Phụ nữ là người rất nhạy cảm, vì vậy khi đối diện với ung thư chị em thường phát hiện được sớm và thường lo nghĩ, chạy đôn đáo nhiều hơn. Có lẽ cũng vì vậy nên hay phát hiện lúc ung thư còn nhỏ. Vậy mà có khi chúng tôi cũng luôn gặp những khối u lớn: Khối u vú to như quả bưởi, những khối u buồng trứng hàng chục ki lô gam…
    Phụ nữ hay bị ung thư bộ phận sinh dục. Hàng đầu phải nói là ung thư vú. Thống kê tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ mắc ung thư vú ở Hà Nội là 26/100 nghìn dân, ở thành phố Hồ Chí Minh cũng tương tự như vậy nhưng tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung ở thành phố Hồ Chí Minh lại tới 30/100 nghìn dân, nhiều hơn ung thư vú. Sau hai loại ung thư tương đối phổ biến ở nước ta, đứng thứ ba là ung thư buồng trứng, tiếp theo là ung thư chân tử cung, rồi ung thư âm hộ.
    Ung thư vú liên quan nhiều tới bản thể và có thể tìm thấy các rối loạn gen BRCA1, BRCA2 ở các nhiễm sắc thể thứ 17 và nhiễm sắc thể 21. Những người phụ nữ bình thường có những biến loạn của 2 gen trên có nguy cơ ung thư vú gấp 10 lần những phụ nữ không có biến loạn các gen trên. Ung thư vú nếu phát hiện sớm có thể chữa khỏi bệnh tới 70 – 80%. Ung thư cổ tử cung ở giai đoạn sớm tỷ lệ khỏi bệnh cũng khoảng 80%. Ung thư buồng trứng thì khó phát hiện sớm và cũng là một ung thư có tính ác tính cao nên tỷ lệ sống 5 năm chỉ có từ 10 – 30%.
    Có thể phòng bệnh ung thư trên phụ nữ được không? Câu trả lời là có. Phụ nữ kiểm soát được cân nặng, không béo phì, nguy cơ ung thư vú, ung thư đại trực tràng giảm đi. Sinh hoạt tình dục vệ sinh, hợp lý sẽ không mắc vi rút HPV, giảm được nguy cơ ung thư cổ tử cung và ung thư âm hộ. Nếu mang những cái gen biến loạn BRCA1, BRCA2 thì cần phải phát hiện sớm, theo dõi thường xuyên ung thư vú và ung thư buồng trứng. Cuối cùng nếu phát hiện sớm thì tỷ lệ khỏi bệnh lên tới 70 – 80%. Phụ nữ không làm vợ, không làm mẹ, nguy cơ ung thư vú cũng tăng lên. Lối sống tự nhiên, hài hoà rất quan trọng.
Tóm tắt:
    Ung thư không loại trừ ai dù là nữ hay nam, dù là trẻ em hay người cao tuổi, dù là động vật hay thực vật. Tuy nhiên ung thư trên phụ nữ ít hơn nam giới nhưng có những nét rất đặc thù liên quan đến hoạt động sinh nở, hoạt động nội tiết của phụ nữ. Còn những ung thư khác như ung thư phổi, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và các ung thư khác thì tỷ lệ mắc bệnh cũng tương tự như nam giới. Cần thiết biết được các biện pháp phòng bệnh, sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, hoạt động tình dục và sinh nở hài hoà hợp lý sẽ phòng được nhiều loại bệnh ung thư. Chị em phụ nữ cần thường xuyên kiểm tra cơ thể của mình để phát hiện sớm, được điều trị sớm để sống lâu và luôn luôn mạnh khoẻ.